Servis öncesinde sektirilen toplar, özenle dizilen şişeler, çizgilere basmadan atılan adımlar… Tenisçilerin korttaki küçük ritüelleri dışarıdan bakıldığında birer batıl inanç gibi görünse de aslında zihni sakinleştiren, belirsizliği azaltan ve oyuncuyu bir sonraki puana hazırlayan görünmez bir güce dönüşüyor.
MAHİR CAN IŞIK
*: Bu yazı ilk olarak Kort Dergisi’nin 67. sayısında (Temmuz 2026) yayımlanmıştır.
Tenis maçını ilk kez izleyen biri için kortta karşılaşılan bazı görüntüler oldukça tuhaf gelebilir. Bir oyuncu servis atmadan önce topu tam beş kez sektirir. Bir diğeri havlusuna her defasında aynı yönden yürür. Kimisi çizgilere basmamaya özen gösterirken kimisi su şişelerini milimetrik bir simetriyle dizer. İlk bakışta bunların çoğu batıl inanç gibi görünür. Ancak kortun içine biraz daha yaklaştığınızda meselenin şansla değil, zihinle ilgili olduğunu fark edersiniz.
Modern tenisin en ikonik görüntülerinden biri, Rafael Nadal’ın mola sırasında su şişelerini büyük bir özenle dizmesidir. Etiketler aynı yöne bakar, şişelerin arasındaki mesafe neredeyse cetvelle ölçülmüş gibidir. Yıllar boyunca bu görüntü üzerine sayısız yorum yapıldı. Kimileri bunun bir takıntı olduğunu düşündü, kimileri ise Nadal’a uğur getirdiğine inandı.
Nadal ise meseleyi çok daha sade biçimde açıklıyordu: Kortun kenarındaki düzen, zihnindeki düzenin bir yansımasıydı. Ritüellerin gerçek gücü de tam burada başlıyor. Ritüeller sonucu doğrudan değiştirmez. Ancak o sonucu belirleyecek kişiyi hazırlar.
ZİHNİNDEKİ GÜRÜLTÜYÜ SUSTURMAK
Büyük oyuncuların ortak noktası yalnızca güçlü forehand’leri, etkileyici servisleri ya da kusursuz ayak çalışmaları değildir. Onların hemen hepsinin kendilerini maçın içine sokan, dikkatlerini yeniden toplamalarını sağlayan küçük alışkanlıkları vardır.
Novak Djokovic’in servis öncesindeki nefes düzeni, Roger Federer’in puanlar arasında raketini aynı sakinlikle hazırlaması ya da kortta koruduğu dingin tempo bu alışkanlıklara örnek gösterilebilir. Bu hareketlerin hiçbiri rakibe doğrudan puan kaybettirmez. Fakat oyuncunun zihnindeki gürültüyü azaltır.
Tenis, sporcuya düşünmek için fazlasıyla zaman tanıyan acımasız bir oyundur. Kaçan bir servis, fileye takılan basit bir top ya da değerlendirilemeyen bir kırma puanı, oyuncunun zihninde bir sonraki puandan çok daha uzun süre yaşayabilir. Ritüeller ise geçmiş puanla gelecek puan arasına görünmez bir sınır çizer.
Oyuncuya, “Bu puan bitti, şimdi yeniden başlıyoruz” der.
YENİ KUŞAĞIN RİTİMLERİ
Bu sessiz hazırlık yalnızca geçmiş kuşakların alışkanlığı değildir. Günümüz tenisinin yıldızlarına bakıldığında da benzer izler görmek mümkündür.
Carlos Alcaraz, puanlar arasında acele etmeyen oyunculardan biri. Servis öncesinde derin bir nefes alıyor, raketinin tellerini kısa bir bakışla kontrol ediyor ve gözlerini yeniden hedefe çeviriyor. Maç ne kadar hızlanırsa hızlansın kendi temposunu korumaya çalışıyor. Çünkü ritüel bazen tekrar edilen belirli bir hareketten çok, zihnin yeniden aynı frekansa dönebilmesidir.
Jannik Sinner ise dışarıdan bakıldığında neredeyse duygusuz denilebilecek bir sakinlik sergiliyor. Puanlar arasında yürüyüş temposunu koruyor, havludan dönüşü çoğu zaman değişmiyor ve beden dilinin skordan etkilenmesine izin vermemeye çalışıyor.
Bu tutarlılık rakibe olduğu kadar oyuncunun kendi zihnine de güçlü bir mesaj veriyor: “Henüz hiçbir şey bitmedi.”
Kadınlar tenisinin son yıllardaki en etkili isimlerinden Iga Swiatek’in kort içi alışkanlıkları da uzun süredir dikkat çekiyor. Servis karşılamaya hazırlanırken çizgilere basmamaya özen göstermesi, havluyu kullanma düzeni ve puanlar arasındaki benzer hazırlık süreci onun odaklanma yönteminin bir parçası.
Spor psikolojisini kariyerinin ayrılmaz bir unsuru hâline getiren Swiatek, zihinsel hazırlığın fiziksel antrenman kadar çalışılması gerektiğini sık sık vurguluyor. İlginç olan, bütün bu oyuncuların ritüellerinin birbirine hiç benzememesi. Çünkü önemli olan hareketin kendisi değil, o hareketin oyuncunun zihninde taşıdığı anlamdır.
BELİRSİZLİĞİN İÇİNDE BİR DÜZEN
İnsan zihni belirsizlikten hoşlanmaz. Tenis ise belirsizliğin neredeyse hiç sona ermediği bir oyundur. Bir puanın nasıl biteceğini, rüzgârın topu ne kadar etkileyeceğini, rakibin kritik anda hangi servisi tercih edeceğini ya da bir sonraki vuruşun çizginin içine düşüp düşmeyeceğini önceden bilmek mümkün değildir.
Ritüeller, bu belirsizliğin içinde küçük fakat sağlam bir istikrar alanı oluşturur.
Performans psikolojisi üzerine yapılan çalışmalar da belirli rutinlerin kaygıyı azaltabildiğini, kontrol hissini güçlendirdiğini ve zihni yapılacak göreve hazırladığını ortaya koyuyor. Burada belirleyici olan, ritüelin biçiminden çok oyuncunun ona yüklediği anlamdır.
Çünkü ritüel, beynimize verilen sessiz bir mesajdır: “Hazırım.”
Bir Grand Slam finalini kazandıran son forehand milyonlarca kişi tarafından alkışlanır. Ancak o vuruşun temeli çoğu zaman maç başlamadan saatler önce devreye giren küçük alışkanlıklarla atılır.
Raketi aynı şekilde çantadan çıkarmak, korta belirli bir sırayla hazırlanmak, servis öncesinde aynı nefesi almak ya da her puandan sonra birkaç saniyeliğine telleri düzeltmek… Bunların hiçbiri skor tabelasında görünmez. Yine de skor tabelasını değiştirecek zihinsel hazırlığın bir parçasıdır.
BATIL İNANÇTAN RİTÜELE
Bu nedenle ritüelleri batıl inançlarla karıştırmamak gerekir. Batıl inanç, sonucun dışarıdaki görünmez güçler tarafından değiştirileceğine inanır. Ritüel ise oyuncunun kontrol edebildiği tek alana, yani kendi zihnine ve davranışlarına yönelir. Biri şansı yönetmeye çalışır, diğeri insanın kendisini.
Gerçek ritüel belki de tam olarak budur: Dış dünyanın karmaşası ne kadar büyürse büyüsün, insanın kendi içinde yeniden kurduğu sessiz düzen. Çünkü bazen en büyük güç, kimsenin alkışlamadığı küçük alışkanlıklarda saklıdır.
